İçeriğe geç

Ahmet Ünlü

Gazeteci & Köşe Yazarı

← Tüm yazılar

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslarda yapılan değişikliklerin analizi

14 Kasım 2026 tarihinde yürürlüğe giren düzenleme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4/B maddesi kapsamında çalışan sözleşmeli personelin çalışma rejiminde önemli değişiklikler getirmiştir. Bu değişiklikleri analiz etmeye çalışacağız.

14 Kasım 2026 tarihinde yürürlüğe giren düzenleme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4/B maddesi kapsamında çalışan sözleşmeli personelin çalışma rejiminde önemli değişiklikler getirmiştir.

Düzenlemenin en önemli özelliği, sözleşmeli personelin hak ve yükümlülüklerini devlet memurlarının tabi olduğu kurallara yaklaştırmasıdır. Özellikle disiplin işlemleri, hastalık izinleri, göreve başlama süreleri, hizmet içi eğitim ve görevden uzaklaştırma konularında yeni bir hukuki çerçeve oluşturulmuştur. Ancak değişikliklerin tamamı personel lehine değildir. Bazı hükümler çalışanların haklarını güçlendirirken bazıları sözleşmenin sona erdirilmesini kolaylaştırabilecek veya idarenin personel üzerindeki denetimini artırabilecek niteliktedir.

Düzenlemeyi üç başlıkta değerlendirmek mümkündür:

Personel lehine düzenlemeler: Hastalık ve refakat izinlerinin memur hükümlerine yaklaştırılması, belirli mazeretlerle kurum içi yer değişikliğine imkân tanınması, göreve başlama sürelerinin açıklığa kavuşturulması.

Personel aleyhine sonuç doğurabilecek düzenlemeler: Ağır disiplin fiillerinde göreve son verilmesi, eğitim aşamalarında başarısızlığın fesih nedeni olması, hastalık izni sonunda işe başlayamamanın sözleşmeye etkisi.

Kamu personel yönetimini etkileyen düzenlemeler: Memur kadrosuna geçişte iş sonu tazminatının ödenmemesi, boşalan sözleşmeli pozisyonların iptali, eğitim ve özlük dosyası uygulamalarının yeniden düzenlenmesi.

Bu nedenle karar, yalnızca sözleşmeli personele yeni haklar tanıyan bir düzenleme olarak değil, sözleşmeli istihdam modelinin memurluk rejimine yaklaştırılması ve personel yönetiminin yeniden yapılandırılması olarak değerlendirilmelidir.

1. Eski ve yeni düzenlemenin karşılaştırılması

Hastalık izni (Madde 3)

Memurlara ilişkin hastalık izni hükümleri, belirtilen istisnalar dışında sözleşmeli personele uygulanacak. Uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda 18 ay, diğer hastalıklarda 12 aya kadar izin öngörülüyor. Şartları varsa aynı süre kadar uzatma mümkün.

Refakat izni (Madde 2–3)

Önceden üç aya kadar düzenlenen refakat izni, 657/105 kapsamında gerektiğinde üç ay daha uzatılabilecek.

Hastalık nedeniyle sözleşmenin sona ermesi (Madde 1 ve 9)

Azami hastalık izni süresinin sonunda göreve başlanamaması, sözleşmenin kendiliğinden sona ermesi nedenleri arasına alındı. Şartları sağlayan personele iş sonu tazminatı ödenebilecek.

Memur kadrosuna geçiş (Madde 1 ve 4)

3+1 kapsamında memur kadrosuna atananlara iş sonu tazminatı ödenmeyecek. Ancak ay içerisinde kadroya geçenlerin peşin aldıkları ücretin kalan günlere ilişkin kısmı geri alınmayacak.

Yeniden sözleşmeli istihdam (Madde 6)

Sözleşmesini yenilemeyenlerin bir yıllık yeniden istihdam yasağı bakımından sürenin başlangıcı sözleşmenin bitim tarihi olarak açıkça belirlendi.

Belediyelerde sözleşmeli personel alımı (Madde 7)

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 49. maddesine dayalı sözleşmeli personel alımlarını Esasların ek 2. maddesinden muaf tutan hüküm kaldırıldı.

Kurum içi yer değişikliği (Madde 8)

3+1 personelin ilk üç yılda kurum içi yer değişikliği, sağlık mazereti ile ilgili bentte düzenlenen can güvenliği ve eşin vefatı hâlleri çerçevesinde gerçekleştirilebilecek.

İşe başlama (Madde 9 ve 12)

İlk atamada veya kurum içi yer değişikliğinde işe başlama süreleri belirlendi. Haklı ve belgelenebilir zorlayıcı neden olmadan süresinde başlamamak fesih sebebi oldu.

Disiplin cezaları (Madde 9 ve 12)

Memurların disiplin hükümleri kıyasen uygulanacak. Kademe ilerlemesinin durdurulması veya daha ağır ceza gerektiren fiiller, kurul kararı ve yetkili amir onayıyla göreve son verilmesine yol açabilecek.

Görevden uzaklaştırma (Madde 12)

Devlet memurlarının görevden uzaklaştırılmasına ilişkin hükümler kıyasen uygulanacak.

Eğitim ve staj (Madde 9 ve 12)

Belirli kapsamda yeni işe alınacak sözleşmeli personele temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staj uygulanabilecek; bunların herhangi birinde başarısızlık fesih nedeni olacak.

Güvenlik soruşturması atıfları (Madde 5, 10 ve 11)

Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olan 657/48-A(8) hükmüne yapılan atıflar çıkarıldı.

Boş pozisyonlar (Madde 12–13)

3+1 kapsamında memur kadrosuna geçenlerin boşalttığı sözleşmeli pozisyonlar, belirlenen geçiş istisnası dışında kendiliğinden iptal edilecek.

2. En önemli değişikliklerin hukuki değerlendirmesi

A. Hastalık ve refakat izninde önemli bir iyileşme var

Önceki 10. maddede, resmî tabip raporuyla belgelenen hastalıklarda ücretli izin verilebileceği belirtiliyordu. Yeni metin, hastalık iznini doğrudan 657 sayılı Kanun'un 105. maddesine bağlayarak daha açık bir sisteme geçiriyor.

Bununla birlikte 105. maddenin dördüncü ve beşinci fıkraları özellikle kapsam dışında bırakılmıştır. Bu iki fıkra, sağlık şartlarını yeniden kazanan bazı memurların öncelikli atanmasını ve görevi sırasında kaza, saldırı veya meslek hastalığına uğrayan memurun iyileşinceye kadar izinli sayılmasını düzenliyor.

Dolayısıyla hastalık izninde memurlarla tam eşitlik sağlanmış değildir.

Değerlendirmem: Hastalık izninin standartlaştırılması olumlu olmakla birlikte, özellikle görev sırasında yaralanan veya meslek hastalığına yakalanan sözleşmeli personel açısından korumanın kapsamı ayrıca ele alınmalıdır.

B. Disiplin düzenlemesi kararın en tartışmalı yönü

Yeni ek 12. madde, sözleşmeli personeli memurların disiplin sistemine dâhil ediyor.

Bu değişikliğin olumlu tarafı, disiplin işlemlerinde uygulanacak usullerin ve yetkili mercilerin daha açık hâle gelmesidir. Ancak önemli bir farklılık bulunuyor:

Memura kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmesini gerektiren bir fiil, sözleşmeli personel bakımından göreve son verme sonucunu doğurabilecektir.

Örneğin, aynı disiplin fiili nedeniyle kadrolu memur görevine devam ederken sözleşmeli personelin görevi sona erdirilebilir.

Bu durum, eşitlik ve ölçülülük ilkeleri bakımından tartışmaya açıktır. Üstelik aylıktan kesme cezasında sözleşmeli personelin pozisyonuna bağlı bütün ödemeleri üzerinden 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması öngörülmüştür.

Önerim: Göreve son verme yaptırımı, her ağır disiplin fiilinin otomatik sonucu hâline getirilmemeli; fiilin ağırlığı, personelin kusuru, savunması ve ölçülülük ilkesi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

C. Belediyelerin sözleşmeli personel alımlarında önemli bir değişiklik yapıldı

Eski ek 2. maddenin yedinci fıkrası, Belediye Kanunu'nun 49. maddesine dayalı sözleşmeli personel alımlarının Esasların genel sınav ve yerleştirme hükümlerine tabi olmadığını düzenliyordu.

Bu istisna kaldırılmıştır.

D. Memur kadrosuna geçişteki hükümler büyük ölçüde mevcut kanunu tamamlıyor

Düzenleme yeni bir genel kadroya geçiş hakkı getirmiyor.

657 sayılı Kanun'un 4/B maddesinin dördüncü paragrafındaki üç yıllık hizmet ve süresinde başvuru şartı devam ediyor. Kadroya geçenlere iş sonu tazminatı ödenmemesi de zaten kanunda düzenlenmişti. Ayrıca tazminat ödenmemiş ilgili sözleşmeli hizmet sürelerinin emekli ikramiyesi hesabında değerlendirilmesine ilişkin kanuni düzenleme bulunuyor.

Yeni kararda esas olarak bu mevcut sistemin ücret, pozisyon iptali ve idari işlemler bakımından tamamlandığı görülüyor.

E. Eğitimde başarısızlığın sözleşmenin feshi nedeni yapılması dikkat çekiyor

Yeni işe alınan ve ek 14. madde kapsamına giren personel için eğitim ve staj süreçleri oluşturuluyor.

Bu süreçlerin herhangi birinde başarısız olunması, ek 6. madde uyarınca sözleşmenin feshi sonucunu doğurabilecek.

Kamu hizmetinin niteliğinin artırılması bakımından eğitim zorunluluğu anlaşılabilir. Bununla birlikte başarısızlık ölçütlerinin objektif belirlenmesi, sınav sonuçlarına itiraz imkânı ve başarısızlığın denetlenebilirliği önem taşıyor.

Buradaki önemli geçiş güvencesi, 14 Kasım 2026'dan önce 4/B'nin ilgili dördüncü paragrafı kapsamında istihdam edilmiş personele ek 14. maddenin uygulanmayacak olmasıdır.

3. Geçiş hükümleri kimleri koruyor?

Kararın 13. maddesiyle üç geçici madde getirildi.

Yürürlük tarihinden önce ilgili 4/B kapsamında işe alınmış personele yeni temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staj hükümleri uygulanmayacak.

14 Kasım 2026'dan önce kullanılmış hastalık izinleri, yeni azami hastalık izni sürelerinin hesabına katılmayacak.

Yürürlükten önce açıktan alım izni verilmiş boş sözleşmeli pozisyonlarda yeni otomatik pozisyon iptali hükmü uygulanmayacak.

Özellikle Geçici 33. madde, daha önce uzun süreli hastalık izni kullanmış personel açısından önemli bir koruma sağlıyor.

4. Düzenlemenin eksiklikleri ve çözüm önerileri

Birinci sorun, statüler arasındaki yaptırım farklılığıdır. Sözleşmeli personele memurların disiplin hükümleri uygulanırken, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşılık doğrudan görevine son verilmesi, eşdeğer fiiller bakımından daha ağır sonuçlar yaratabilir. Disiplin rejimi orantılı ve kademeli yaptırımlarla yeniden değerlendirilmelidir.

İkinci sorun, görev güvencesinin yeterince güçlendirilmemiş olmasıdır. Sağlık ve refakat izinleri genişletilmesine rağmen sözleşmenin sona erme nedenleri de genişletiliyor. Özellikle ağır hastalık ve mesleki riskler nedeniyle çalışamama hâllerinde personelin yeniden istihdamına ilişkin güvenceler geliştirilmelidir.

Üçüncü sorun, üç yıllık zorunlu çalışma döneminde yer değişikliği imkânlarının darlığıdır. Sağlık ve can güvenliği gibi haklı mazeretlerin korunması olumlu olmakla birlikte aile birliğini etkileyen diğer durumlar için de daha dengeli çözümler düşünülmelidir.

Beşinci sorun, disiplin ve eğitimde denetim güvenceleridir. Disiplin kurulunun karar süreci ile eğitim başarısızlığına ilişkin değerlendirmeler; objektif ölçütler, gerekçeli karar, savunma hakkı ve etkili itiraz mekanizmalarıyla desteklenmelidir.

Genel değerlendirme

14 Kasım 2026 tarihli değişiklikler, kamu personel yönetiminde sözleşmeli personelin memuriyet rejimine yaklaşması bakımından önemli bir aşamadır.

Bununla birlikte ortaya çıkan tablo iki yönlüdür: İzinlerde ve usullerde memuriyet güvencelerine yaklaşılırken, disiplin ve sözleşmenin sona ermesinde sözleşmeli statünün daha kırılgan yapısı korunmaktadır.

Bu nedenle düzenlemenin başarısı, yalnızca idarenin personel üzerindeki denetimini artırmasına değil, personelin görev güvencesi ile kamu hizmetinin ihtiyaçları arasında adil bir denge kurmasına bağlı olacaktır.

Temel değerlendirme: Düzenleme birçok alanda açıklık ve standartlaşma sağlıyor; ancak sözleşmeli personelin kadrolu memurla benzer yükümlülükler taşıdığı hâlde özellikle ağır disiplin yaptırımlarında daha sınırlı korumaya sahip olması, yeniden ele alınması gereken en önemli yapısal sorundur.