İçeriğe geç

Ahmet Ünlü

Gazeteci & Köşe Yazarı

← Tüm yazılar

At yiğidin kalesidir, bilmeyenin belasıdır! Peki ya makamlar?

At, binmesini bilenin gücü, bilmeyenin belasıdır. Makam da böyledir. Ehlinin elinde hizmet aracına, liyakatsizin elinde hem kendisi hem de millet için bir felakete dönüşebilir.

Eskiler, “At yiğidin kalesidir, bilmeyenin belasıdır.” derken aslında çok önemli bir gerçeğe işaret etmişlerdir: Bir imkâna sahip olmak başka, o imkânı kullanabilecek ehliyete sahip olmak başkadır.

Bu söz, günümüz kamu yönetimindeki bazı üst düzey atamaları anlatmak için de son derece anlamlıdır. Çünkü makam insanı ehil yapmaz. Ancak ehil insan makama değer katar. Hayatında evrak havalesi dahi yapmadan üst kademe yöneticisi olup da bu görevleri yürütenleri görünce her an attan düşecek birisi gibi düşünüyorum.

Koltuğa Oturmakla Yönetici Olunmaz

Kamu yönetiminde en büyük yanılgılardan biri, bir kişiyi üst düzey göreve atamakla ona yöneticilik vasfının da kazandırıldığını düşünmektir.

Oysa kararnameyle makam verilebilir ama bilgi, birikim, tecrübe ve yönetme kabiliyeti verilemez.

Ömründe yönetmediği büyüklükte bir kurumun başına getirilen, görev yaptığı alanın mevzuatını bilmeyen, kurumun işleyişine yabancı olan bazı yöneticiler, bir süre sonra kendilerini taşıyamayacakları bir sorumluluğun altında bulurlar.

İşi bilenlerden yararlanmak yerine onları tehdit olarak görmeye başlarlar. Bilmedikleri konularda yanlış karar vermemek için ya hiçbir karar alamazlar ya da her işe müdahale ederek kurumsal işleyişi bozarlar.

Böylece kurumun başına yönetici değil, yönetilmesi gereken yeni bir sorun atanmış olur.

Liyakatsiz Yönetici önce liyakati tasfiye eder

İşin daha vahim tarafı şudur: Yetersiz bir yönetici, çoğu zaman kendi eksikliğini gidermek yerine çevresindeki donanımlı insanları etkisizleştirmeye çalışır. Çünkü bilgili personel soru sorar, mevzuatı hatırlatır, yanlış kararlara itiraz eder. Bu durum, kendine güvenmeyen yönetici için rahatsız edicidir.

Sonuçta kurumda bilgi değil sadakat, başarı değil yakınlık, tecrübe değil itaat önem kazanmaya başlar.

Yıllarını kuruma vermiş uzmanlar geri plana itilirken, yöneticinin her söylediğini onaylayanlar öne çıkar.

Böyle kurumlarda akıl susar, alkış konuşur.

En tehlikelisi de budur. Çünkü kurumların çöküşü her zaman büyük bir skandalla başlamaz. Bazen doğruyu söyleyenlerin susturulmasıyla başlar.

Liyakatsiz atamanın faturasını millet öder

Özel sektörde yanlış yönetim şirketin zarar etmesine neden olabilir. Kamu yönetiminde ise hatalı kararların bedeli çoğu zaman vatandaşın cebinden çıkar.

Yanlış yatırımlar, kaynak israfı, hukuka aykırı işlemler, kaybedilen davalar, ödenen tazminatlar ve geciken hizmetler bu bedelin farklı biçimleridir.

Bir yöneticinin mevzuatı bilmemesi yalnızca kişisel eksiklik değildir. Yanlış kararlar kamu kaynağının heba edilmesine dönüşüyorsa artık toplumsal bir sorun vardır.

Üstelik başarısız atamanın sorumluluğunu yalnızca atanan kişiye yüklemek de doğru değildir.

İşi bilmeyeni o makama getirenlerin de ciddi bir nefis muhasebesi yapması gerekiyor. Elbette herkes üst makamlara atanmak ister. Atanmak isteyenin kantardaki ağırlığının da kontrol edilmesi gerekiyor. Çünkü bir makama kimin getirileceğini belirlemek, o makamın görev ve yetkilerini kullanmak kadar ciddi bir sorumluluktur.

Liyakat bir tercih değil kanuni bir zorunluluktur

Anayasa'nın 70. maddesi, kamu hizmetine alınmada görevin gerektirdiği niteliklerin esas alınmasını öngörmektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3. maddesinde de kariyer ve liyakat temel ilkeler arasında sayılmıştır. Ancak sorun yalnızca mevzuatta liyakat ilkesinin bulunması değildir. Asıl mesele, atamalarda bu ilkeye ne ölçüde uyulduğudur.

Diploma tek başına liyakat değildir. Kıdem tek başına yöneticilik yeteneği kazandırmaz. Siyasi yakınlık ise mesleki yeterliliğin yerine geçemez.

Üst düzey yöneticilik; alan bilgisi, kurumsal tecrübe, analitik düşünme, kriz yönetimi, hukuka bağlılık ve insan yönetimi becerilerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Bu nedenle üst düzey kamu görevlerine atamalarda somut yeterlilik ölçütleri belirlenmeli, adayların mesleki geçmişi ve yöneticilik tecrübeleri değerlendirilmeli, göreve gelenlerin performansı ölçülmeli ve başarısızlığın hesabı sorulmalıdır.

Makamı büyütmek değil, makama layık olmak!

Kamu yönetiminde artık şu anlayışın yerleşmesi gerekiyor: Her diploma sahibi yönetici olamaz. Her yönetici her kurumu yönetemez. Her siyasi yakınlık da üst düzey makama atanmak için yeterli gerekçe olamaz.

Makamlar kişilere ödül dağıtma yeri değil, millete hizmet etme yeridir.

Asıl maharet bir kişiyi yüksek makama taşımak değil, o makamın gerektirdiği ehliyete sahip kişiyi bulmaktır.

Sonuç olarak, at binmesini bilmeyenin başına nasıl bela olursa, makam da yönetmesini bilmeyenin başına bela olur. Ancak arada önemli bir fark vardır: Attan düşen çoğu zaman yalnızca kendisine zarar verir; makamda yanlış yapan ise koca bir kurumu, binlerce çalışanı ve milyonlarca vatandaşı etkileyebilir.

Bu nedenle kamu yönetiminde sorulması gereken soru, “Kimi nereye atayalım?” değil, “Bu görevi en iyi kim yapabilir?” olmalıdır.

Unutmayalım ki at ehline verilmezse binicisini düşürür. Makam ehline verilmezse devlete bedel ödetir.