İçeriğe geç

Ahmet Ünlü

Gazeteci & Köşe Yazarı

← Tüm yazılar

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek'in Meclisteki açıklamaları, fon krizinde denetim sorumluluğunu yeniden tartışmaya açtı

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı açıklamalar, sermaye piyasalarında yaşanan fon krizinin belki de en kritik gerçeğini ortaya çıkardı.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı açıklamalar, sermaye piyasalarında yaşanan fon krizinin belki de en kritik gerçeğini ortaya çıkardı: Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) önceden uyarılmış, riskler bildirilmiş, alınması gereken tedbirler yazılı olarak iletilmiş ancak gerekli düzenlemeler zamanında hayata geçirilememiştir.

Bu açıklamalar sıradan bir bürokratik gecikmenin ötesinde, Türkiye'de finansal denetim sisteminin nasıl işlediğine ilişkin ciddi soruları gündeme getirmektedir. Çünkü artık tartışılması gereken mesele yalnızca fon piyasasında neler yaşandığı değildir. Asıl mesele, tehlike önceden görülmesine rağmen neden zamanında önlenemediğidir.

Bakan uyarmış ama SPK gereğini yapmamış

Mehmet Şimşek'in 5 Kasım 2026 tarihinde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı açıklamalar, sürecin kronolojisini bütün açıklığıyla ortaya koymaktadır.

Bakanın ifadelerine göre:

  • 4 Kasım 2025: Sermaye Piyasaları Kongresi'nde manipülasyon riskleri konusunda ilgili kurumlar ve kamuoyu uyarıldı.

  • 2 Aralık 2025: Finansal İstikrar Komitesi toplantısında manipülasyonlara karşı düzenlemelerin hızla tamamlanması, fon yoğunlaşmalarının sınırlandırılması ve şeffaflığın artırılması görüşüldü.

  • 9 Aralık 2025: Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar Genel Müdürlüğü, alınan tavsiye kararlarına ilişkin SPK'dan yazılı olarak bilgi istedi.

  • Ocak 2026 sonu: SPK tarafından fon rehberine ilişkin taslak çalışma gönderildi.

  • 11 Şubat 2026: Bakanlık ilgili genel müdürlüğü, SPK'ya ikinci bir yazılı bildirimde bulunarak taslağın ivedilikle uygulanmasını istedi.

  • 17 Haziran 2026: SPK, serbest fonlara yönelik yeni düzenlemeler için TEFAS uygulama esaslarını onayladı.

  • 28 Ağustos 2026: Nihai Yatırım Fon Rehberi yayımlandı.

  • Eylül 2026: Fonlarda temerrütler başladı ve 131 fonun tasfiyesine karar verildi.

Bu kronolojiye göre, 11 Şubat'taki acil uygulama talebinden nihai rehberin yayımlanmasına kadar yaklaşık altı buçuk ay geçmiştir.

Üstelik Şimşek, SPK'ya gönderilen yazıyla ilgili son derece önemli bir açıklama yapmıştır: "Bu taslağı ivedilikle uygulayın."

Ardından daha da dikkat çekici bir ifade kullanmıştır: "Daha sonra bunun gereği yerine getirilmemiş."

İşte üzerinde durulması gereken asıl cümle budur.

Bir ülkenin Hazine ve Maliye Bakanlığı, finansal piyasalarda ciddi riskler tespit edildiğini bildiriyor, ilgili düzenleyici kurumu yazılı olarak uyarıyor ve önlemlerin acilen uygulanmasını istiyor.

Peki, bütün bunlara rağmen;

1- Düzenlemelerin tamamlanması neden aylar sürüyor?

2- Kim geciktirdi?

3- Hangi gerekçeyle geciktirdi?

4- Gecikmenin yatırımcılara ve ülke ekonomisine maliyeti ne oldu?

Bu soruların cevabı verilmeden fon krizi bütün yönleriyle aydınlatılmış sayılamaz.

Bağımsızlık, hesap vermeme ayrıcalığı değildir

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sermaye piyasalarında denetim, inceleme ve yaptırım yetkisinin 6362 sayılı Kanun gereğince SPK'ya ait olduğunu; Bakanlığın doğrudan SPK'nın yerine geçerek düzenleme yapamayacağını da açıklamıştır.

Bu hukuki ayrım önemlidir. Ancak düzenleyici kurumların bağımsızlığı, onları sorumluluktan kurtaran bir dokunulmazlık zırhı değildir.

Tam tersine, bağımsız düzenleyici kurumların varlık sebebi, siyasi veya ekonomik baskılardan uzak kalarak piyasayı etkili ve zamanında denetlemektir.

SPK'nın görevi yalnızca manipülasyon gerçekleştikten sonra yaptırım uygulamak değildir. Riskleri önceden belirlemek, olağan dışı işlemleri incelemek, yatırımcıları korumak ve gerekli önleyici tedbirleri almaktır.

Bu nedenle Şimşek'in açıklamalarının ardından SPK'nın eski yönetiminin kararları, gecikmenin nedenleri ve ilgili kurul üyelerinin tutumları açıklığa kavuşturulmalıdır.

456 bin yatırımcı ve 116 milyar liralık reel sektör yatırımı

Bakanın açıklamalarına göre tasfiye sürecine giren fonlarda yaklaşık 456 bin pay sahibi bulunmaktadır. Ayrıca yaklaşık 3 bin reel sektör firmasının söz konusu fonlarda 116 milyar liralık yatırımı vardır.

Bu büyüklükler, olayın yalnızca birkaç fon yöneticisinin işlemlerinden ibaret olmadığını göstermektedir.

Nitekim Şimşek, önceki SPK daire başkanları hakkında soruşturma başlatıldığını, önceki SPK Başkanı hakkında da soruşturma izni verildiğini açıklamıştır.

Elbette soruşturma başlatılması, kişilerin suçlu olduğunu göstermez. Ancak bu gelişmeler, kurumsal denetim sorumluluğunun da soruşturulması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Özellikle şu sorunun cevabı önemlidir: Bakanlığın yazılı uyarılarına rağmen önlemlerin gecikmesinde hangi işlemler, ihmaller veya kurumsal kararlar etkili olmuştur?

Bu soruya yalnızca fon yöneticilerinin işlemlerinin incelenmesiyle cevap verilemez.

Artık yapılması gerekenler bellidir

Öncelikle Finansal İstikrar Komitesinin 2 Aralık 2025 tarihli toplantısında alınan tavsiye kararları ile Bakanlığın 9 Aralık 2025 ve 11 Şubat 2026 tarihli yazıları ve SPK'nın verdiği cevaplar, hukuken açıklanabilecek kapsamda kamuoyuyla paylaşılmalıdır.

İkinci olarak SPK'nın önceki başkanı, ilgili kurul üyeleri ve sorumlu birim yöneticilerinin bu süreçte aldığı kararlar, yetkileri ve olası ihmalleri bağımsız biçimde incelenmelidir. Zaten Devlet Denetleme Kurulu inceleme ve soruşturma yapıyor.

Üçüncü olarak, düzenlemelerin gecikmesinin fon piyasasındaki risklerin büyümesine katkıda bulunup bulunmadığı, somut veriler üzerinden araştırılmalıdır.

Son olarak, düzenleyici kurumlarda risk bildirimlerinin takibini zorunlu kılan, geciken tedbirlerin gerekçelendirilmesini sağlayan ve sorumluluk zincirini açık biçimde belirleyen mekanizmalar kurulmalıdır.

Uyarıyı dikkate almayanın sorumluluğu araştırılmalıdır

Bakan Mehmet Şimşek'in açıklamaları önemli bir dönüm noktasıdır. Çünkü bu açıklamalarla birlikte fon piyasasındaki risklerin daha önce bilindiği, düzenleyici kurumun uyarıldığı ve bazı düzenlemelerin acilen yapılmasının istendiği bizzat ekonomi yönetimi tarafından teyit edilmiştir.

Şimdi kamuoyunun öğrenmek istediği, uyarının yapılıp yapılmadığı değildir. Uyarı yapılmışsa neden gereği zamanında yerine getirilmemiştir?

Türkiye'de sermaye piyasalarına güvenin yeniden sağlanması, yalnızca manipülasyon yapanların cezalandırılmasına değil, denetim görevini yerine getirmeyenlerin de hesap vermesine bağlıdır. Çünkü bir ülkede asıl sorun, tehlikenin hiç görülmemesi kadar, tehlike görüldüğü ve yetkili kurum uyarıldığı hâlde gerekli tedbirlerin zamanında alınmamasıdır.

Unutulmamalıdır ki uyarılmış bir kurumun gecikmesi, açıklığa kavuşturulması gereken ciddi bir kamu yönetimi sorunudur.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Teftiş Başkanlığı SPK'da inceleme yapabilir mi?

Hazine ve Maliye Bakanlığı Teftiş Başkanlığı, Bakanlığın merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarında inceleme, denetim ve soruşturma yapma yetkisine sahiptir. Bu yetki doğrudan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 227/B maddesinden kaynaklanmaktadır.

Özellikle SPK hakkındaki son açıklamalar bakımından bu yetki önemlidir. Çünkü Sermaye Piyasası Kurulu, Hazine ve Maliye Bakanlığının ilgili kuruluşları arasındadır.

Teftiş Başkanlığının yasal görev ve yetkileri 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 227/B maddesinde sıralanmıştır. Buna göre Teftiş Başkanlığı, Bakanın emri veya onayıyla Bakan adına şu görevleri yürütür:

  1. Bakanlık teşkilatı ve bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların her türlü faaliyet ve işlemleri hakkında inceleme, denetim ve soruşturma yapmak.

  2. İnceleme ve soruşturmalar kapsamında gerekli önlemleri almak veya aldırmak.

  3. İlgili mevzuatın Bakanlığa verdiği ve diğer hizmet birimlerinin görev alanına girmeyen denetim ve soruşturma yetkilerini kullanmak.

  4. İç Denetim Birimi ile Bakanlığın diğer birimlerinin bildirdiği konuları incelemek.

  5. Bakan tarafından verilen diğer görevleri yürütmek.

Bunlar, genel bir bilgi toplama görevinin ötesinde, mevzuatla tanımlanmış denetim ve soruşturma yetkileridir.

Teftiş Başkanlığı SPK'yı denetleyebilir mi?

İlke olarak evet; ancak bu yetkinin sınırları vardır.

SPK, Hazine ve Maliye Bakanlığının ilgili kuruluşudur. Dolayısıyla 227/B maddesindeki denetim yetkisi, SPK'nın idari faaliyet ve işlemlerinin hukuka uygunluğunun incelenmesi bakımından hukuki dayanak oluşturur.

Buna karşılık 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 117. maddesi, SPK'nın bağımsızlığını güvence altına alır. Kurul kararları yerindelik denetimine tabi tutulamaz ve hiçbir makam bu kararları etkilemek amacıyla emir veya talimat veremez.

SPK'nın uyarılar sonrasında hangi işlemleri yaptığı hukuka uygunluk ve sorumluluk yönünden incelenebilir.

Mehmet Şimşek'in açıklamaları karşısında Teftiş Başkanlığı ne yapabilir?

5 Kasım 2026 tarihli TBMM tutanağına göre Hazine ve Maliye Bakanı, Bakanlığın 9 Aralık 2025 tarihinde SPK'dan bilgi istediğini, 11 Şubat 2026 tarihinde ise hazırlanan fon rehberi taslağının ivedilikle uygulanmasını yazılı olarak talep ettiğini belirtmiştir. Ayrıca bunun gereğinin daha sonra yerine getirilmediğini ifade etmiştir.

Bu açıklamalar karşısında Bakanın emri veya onayıyla başlatılacak bir teftişte özellikle şu hususlar araştırılabilir:

  1. SPK, Bakanlığın yazılarını hangi tarihte aldı ve hangi birimlerde değerlendirdi?

  2. Hazırlanan rehber taslağının uygulanması neden gecikti?

  3. Gecikmeye ilişkin hangi kararlar alındı ve bunların hukuki gerekçeleri neydi?

  4. Uyarılar sonrasında gözetim ve denetim yetkileri nasıl kullanıldı?

  5. Görevlerin yerine getirilmesinde mevzuata aykırı bir ihmal veya suistimal olup olmadığı hangi somut delillerle belirlenebilir?

Burada kritik nokta, SPK'nın bağımsız karar alma yetkisiyle, hukuka aykırı bir eylem veya ihmalin soruşturulmasının birbirinden farklı olmasıdır.

Bakan Mehmet Şimşek'in açıklamaları dikkate alındığında Hazine ve Maliye Bakanlığına şu soru yöneltilebilir:

"Bakanlığınızın ilgili kuruluşu olan SPK'nın, yazılı olarak bildirilen riskler ve acil tedbir talepleri karşısındaki işlemlerinin 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 227/B maddesi uyarınca Teftiş Başkanlığınca incelenmesi için herhangi bir görevlendirme yapılmış mıdır?"

Yapılmamışsa neden yapılmadığı; yapılmışsa incelemenin kapsamı ve ulaştığı sonuçların açıklanması önemlidir.

Sonuç olarak, Hazine ve Maliye Bakanlığı Teftiş Başkanlığının geniş inceleme ve soruşturma yetkileri vardır. SPK'nın bağımsızlığı, Kurulun kararlarına müdahale edilmesini önler; fakat hukuka aykırılık iddialarının araştırılmasına kategorik bir engel oluşturmaz.

Dolayısıyla fon krizinde yalnızca SPK'nın neden geç kaldığı değil, Bakanlığın sahip olduğu denetim mekanizmalarını hangi aşamada ve nasıl kullandığı da sorgulanmalıdır.