Eskiden seçim kaybedenler özeleştiri yapardı. Şimdi ise tabelayı değiştirip yeniden sahaya çıkıyorlar. Memur sendikacılığında son yılların en dikkat çekici alışkanlıklarından biri, mevcut sendikada istediğini bulamayan ya da seçimlerde kaybeden bazı isimlerin hemen birkaç kişiyle yola çıkıp yeni bir sendika kurmasıdır. Adeta “sandıkta olmadıysa tabelada deneriz” anlayışı hâkim olmaya başlamıştır.
Sendikacılık, kişisel hırsların değil ortak hak arayışının kurumu olmalıdır. Ancak uygulamaya bakıldığında bazen bunun tam tersinin yaşandığı görülmektedir. Bir sendikada yönetimi kazanamayan, genel başkan olamayan ya da beklediği desteği göremeyen bazı isimler, kısa süre sonra yeni bir sendika kurarak yeniden ortaya çıkmaktadır.
Bu durum öyle yaygınlaşmıştır ki insan ister istemez şu soruyu soruyor: Amaç gerçekten memurun hakkını savunmak mı, yoksa koltuğu başka bir binaya taşımak mı?
Sendika mı kuruluyor, küsler kulübü mü?
Normal şartlarda bir sendika; ortak ilkeler, program, hedef, saha çalışması ve üyelerin ihtiyaçları üzerinden şekillenir. Yani önce sorun tespit edilir, sonra çözüm için örgütlenme kurulur. Fakat bazı örneklerde süreç tam tersinden işlemektedir. Önce bir kırgınlık, bir yenilgi ya da bir makam tartışması yaşanıyor. Ardından hemen yeni bir sendika fikri doğuyor. Sonra da bu kişisel ayrılık, “yeni bir mücadele hareketi” gibi sunuluyor.
Bu tabloya dışarıdan bakan memur da doğal olarak şunu düşünüyor: Bu kadar sendika memurun sorunlarını çözmek için mi kuruluyor, yoksa yöneticilerin kişisel siyasi ve örgütsel kariyerlerini sürdürmesi için mi?
Kamuoyunda, memur sendikacılığında bu tarz bölünmelerin öncülerinden biri olarak Kamu- Sen'in eski Başkanının ismi de sıkça anılmaktadır. Burada kişileri tek tek hedef almak yerine, ortaya çıkan anlayışı tartışmak daha doğrudur. Çünkü mesele bir isimden çok daha büyüktür. Sorun, kaybedilen her iç mücadeleden sonra yeni bir sendika tabelasının ortaya çıkmasının neredeyse olağan kabul edilmesidir.
Her yeni sendika memura yeni umut mu getiriyor, yeni bölünme mi?
Teoride çoğulculuk kötüdür denemez. Farklı düşünceler, farklı örgütlenmeler olabilir. Sendikal özgürlük zaten bunu gerektirir. Ancak mesele burada bitmiyor. Eğer yeni kurulan sendikaların önemli bir kısmı ilke farklılığından değil, kişisel hesaplaşmalardan doğuyorsa, o zaman bu çoğulculuk memura güç kazandırmak yerine onu bölmektedir. Çünkü memurun derdi zaten bellidir:
düşük maaş,
alım gücünün düşmesi,
görevde yükselme sorunları,
mülakat adaletsizliği,
tayin problemleri,
unvan ve kadro uyuşmazlıkları,
sosyal hakların yetersizliği.
Memur bu kadar ağır sorunlarla boğuşurken, sendikal enerjinin önemli bir bölümünün “kim genel başkan olacak, kim kimi yanında götürecek, kim hangi tabelayla yola devam edecek” tartışmalarına harcanması ciddi bir savrulmadır.
Memurun ekmeği küçülürken, bazı sendikacıların yalnızca kendi alanlarını büyütme derdine düşmesi sendikacılığın ruhuna aykırıdır.
Kişisel hırsın sendikal ambalajı
Yeni sendika kuran herkes için aynı şey söylenemez. Gerçekten samimi niyetlerle, farklı bir çizgi oluşturmak için ortaya çıkanlar da olabilir. Buna peşinen itiraz edilemez. Ancak dürüst olmak gerekir: Bazı örneklerde görünen şudur; seçim kaybediliyor, ekip dağılıyor, mevcut yapıda yer bulunamıyor, sonra “yeni vizyon”, “yeni sendikal anlayış”, “değişim hareketi” gibi süslü başlıklarla yeni bir oluşum başlatılıyor.
Yani içerik çoğu zaman aynı kalıyor, sadece tabela değişiyor.
Hatta bazen öyle bir tablo ortaya çıkıyor ki, dün ağır şekilde eleştirilen yöntemler bugün yeni kurulan yapıda aynen devam ediyor. Dün merkeziyetçilik eleştirilirken bugün aynı kişi her şeye karar veriyor. Dün koltuk sevdası kınanırken bugün aynı koltuğun daha büyüğü isteniyor.
Bu durumda memur da haklı olarak şu kanaate varıyor: Sorun sendikanın çizgisi değilmiş; sorun, direksiyonun kimde olacağıymış.
Sendikacılık makam üretme yeri değildir
Sendikacılık bir geçim kapısı, bir nüfuz alanı ya da kişisel vitrin kurma aracı değildir. En azından olmaması gerekir.
Bir sendika kurmak anayasal bir haktır. Buna kimsenin itirazı olamaz. Ama her hakkın bir ahlaki zemini de vardır. Eğer sendika kurma iradesi memurun hakkını daha güçlü savunmaktan değil de kişisel kırgınlıkları örgütlemeye dönükse, ortaya çıkan yapı ne kadar yasal olursa olsun ne kadar meşru olduğu tartışılır. Çünkü memur şunu görmek istiyor:
Bu sendika hangi sorunu çözecek?
Mevcut sendikalardan farkı ne olacak?
Hangi ilkeler uğruna kuruldu?
Kurucuların amacı hizmet mi, hesaplaşma mı?
Üyeye vaat edilen somut kazanım nedir?
Bu sorulara net cevap veremeyen her yeni sendika, ister istemez “bir grubun yeni adresi” gibi algılanır.
Çok sendika değil, güçlü sendikal ahlak gerekir
Asıl mesele sendika sayısının artması değildir. Asıl mesele sendikal kalite ve güven sorunudur.
Bugün memur sendikacılığının en büyük problemlerinden biri, üyelerin önemli bir kısmının sendikaya bir hak mücadelesi kurumu olarak değil, aidat kesen, toplu sözleşmede bekleneni veremeyen ama seçim zamanı oldukça hareketlenen bir yapı olarak bakmaya başlamasıdır.
Bu güven aşınmasının üzerine bir de kişisel hesaplaşmalar nedeniyle ortaya çıkan yeni yeni sendikalar eklendiğinde, memur nezdinde sendikal hareketin itibarı daha da zedelenmektedir.
Sendika çoğalıyor ama güven büyümüyor. Tabela artıyor ama etki artmıyor. Genel başkan sayısı artıyor ama memurun yüzü gülmüyor.
İşte asıl tehlike budur.
Çözüm için yapılması gerekenleri sıralayalım
1. Sendika kurmanın siyasi ve kişisel kariyer basamağına dönüşmesi engellenmelidir
Sendikal yapılar, kişisel liderlik projelerinin değil, üyelerin ortak menfaatlerinin merkezi olmalıdır. Yeni kurulan yapılar program, ilke ve çözüm belgesiyle kamuoyunun karşısına çıkmalıdır.
2. İç demokrasi güçlendirilmelidir
Mevcut sendikalarda seçim kaybeden herkesin yeni tabela arayışına girmesinin önüne geçmenin yolu, sendikaların iç işleyişini daha demokratik hâle getirmektir. Şeffaf delegelik, adil temsil ve hesap verebilir yönetim yapısı sağlanmalıdır.
3. Sendika bölünmelerinin gerçek nedeni açıkça tartışılmalıdır
Kişisel anlaşmazlıklar “ilkesel ayrılık” ambalajıyla sunulmamalıdır. Üyelere karşı dürüst olunmalı, ayrılığın sebebi açık biçimde ortaya konulmalıdır.
4. Yetki ve temsil gücünü dağıtan yapılar yerine iş birliği kültürü geliştirilmelidir
Aynı alandaki onlarca küçük yapının birbirini zayıflatması yerine, ortak taleplerde birleşebilen sendikal anlayış teşvik edilmelidir.
5. Üyeler isimlere değil ilkelere bakmalıdır
Memurlar, sendika tercihini “kim genel başkan olacak” sorusuna göre değil; “kim benim hakkımı daha etkili savunacak” sorusuna göre yapmalıdır.
6. Toplu sözleşme başarısı temel performans ölçütü olmalıdır
Bir sendikanın büyüklüğü afişlerinden değil, üyelerine kazandırdığı haklardan anlaşılmalıdır. Gerçek sendikacılık, kürsüde değil masada belli olur.
7. Sendikal etik ilkeleri oluşturulmalıdır
Görevini kişisel nüfuz ve makam üretme aracına dönüştüren anlayışla mücadele etmek için sendikal alanda etik ilkeler ve öz denetim mekanizmaları geliştirilmelidir.
Tabela değiştirmek kolay, güven vermek zordur
Memur sendikacılığında yeni sendika kurmak elbette yasaldır. Ancak her yasal yol, her zaman doğru ve yerinde bir yol anlamına gelmez.
Eğer bir sendika, memurun ortak sorunlarına çözüm üretmek için değil de seçim yenilgisinin rövanşını almak için kuruluyorsa, bunun adı mücadele değil; çoğu zaman kırgınlığın kurumsallaşmasıdır.
Bugün memurun ihtiyacı yeni tabelalar değil; daha güçlü, daha ilkeli, daha şeffaf ve daha etkili sendikal anlayıştır. Çünkü memur artık şunu görmek istiyor:
- Kim kaç kişiyle ayrıldı değil, kim kaç kişinin hakkını savundu?
- Kim yeni bina açtı değil, kim yeni hak kazandırdı?
- Kim genel başkan oldu değil, kim memurun sesi oldu?
Son olarak seçimi kaybedince hemen sendika kurmak, demokratik olgunluktan çok kişisel hırsın işareti olabilir. Çünkü gerçek sendikacılık, kaybedince tabela değiştirmek değil; eleştiriye açık olmak, mücadeleyi ilkeler üzerinden sürdürmek ve memurun güvenini yeniden kazanmaktır.
Memur sendikacılığının ihtiyacı yeni kavga adresleri değil, yeni güven adresleridir.