Çalışma ve Sosyal Güvenlik eski Bakanı sayın Faruk Çelik emeklilik sistemiyle ilgili beş başlıkta önemli açıklamalarda bulundu. 5510 sayılı Kanun sayın Çelik’in Bakanlığı zamanında yürürlüğe girmişti.
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren birçok değişiklik yapılmıştır. Emekli maaşını belirleyen prime esas kazançtan bazı görevler için feragat edilmiş onlar için farklı bir sistem getirilmiştir. Yani ne kadar prim o kadar emekli maaşı yöntemi bazı unvanlar için kaldırılmış onlar için gösterge çarpı maaş katsayısı esası getirilmiştir.
Yine buna benzer çok sayıda köklü değişiklik yapılmıştır. En düşük emekli aylığı 5510 sayılı Kanunun 55 inci maddesine göre belirmekteyken daha sonra bu tutar bu Kanunun Ek 19 uncu maddesi ile yeniden belirlenmiştir. Yapılacak değişiklikle bu tutar Temmuz ayından itibaren 23.552 TL olacaktır.
Şimdi de gelelim sayın Çelik’in yaptığı açıklamalara;
1-Emekli aylıkları gündemden düşmüyor, ne yapılsa beklentiler bir türlü karşılanamıyor. Bugün ülkemizde;
4-A(SSK) 11.6 milyon
4-B(Bağkur) 2.9 milyon
4-C(Kamu) 2.56 milyon Olmak üzere
Toplam- 17.099.654 emeklimiz bulunmaktadır.
2-Bugünkü emeklilik sistemimiz en son 2008 yılında yapılan sosyal güvenlik reformuna dayanmaktadır. Temel esaslarından biri; sistemde daha uzun kalan, daha fazla prim ödeyen sigortalıya daha yüksek emekli aylığı bağlanmasıydı.
Ancak yıllar içinde reformun temel parametreleri dikkate alınmadı ve sistem, "çok prim ödeyen daha çok emekli aylığı alır" ilkesinden uzaklaştı.
3- Başta “yaş” kriteri olmak üzere reformun temel ilkelerinden uzaklaşınca, SGK sistemi mali açıdan beklentileri karşılayamaz hale geldi. Ortaya çıkan memnuniyetsizlikleri gidermek için önce “Seyyanen Zam” sonra da 2019 yılında “En Düşük Emeklilik Aylığı” uygulamasına geçildi.
İlk yıl 850 bin kişinin kapsamda olduğu bu uygulama, neticede bugün En Düşük Emekli Aylığı alan emekli sayısı 5 milyona ulaşmıştır.
Diğer emeklilerimizin önemli bir kısmı da 25-30 bin bandında yani taban aylığın biraz üstünde aylık almaktadır.
4-Yeni belirlenecek taban aylığı 23.552 TL olacaktır. Bu durum 10 yıl prim ödeyerek emekli olanla, 25-30 yıl prim ödeyerek emekli olan arasındaki maaş farkını ortadan kaldırmıştır.
Bu da daha çok çalışıp pirim ödeyen emeklilerimiz açısından dezavantajlı bir durum ortaya çıkarmaktadır.
5-Çözüm:
-2008 de getirilen emeklilik kriterlerinin aşındırılmadan uygulanması Adaletsizliğe neden olan seyyanen zam gibi uygulamalardan kaçınılması
-Uygulamadaki en düşük emekli aylığı esas alınarak 2012 benzeri bir İNTİBAK yasası çıkarılması AYLIK BAĞLAMA ve GÜNCELLEME KAT SAYISI kriterleri yeniden ele alınarak emekli aylıkları belirlenmesidir.
Sayın Çelik’in tespitleri yerinde olmakla birlikte önerdiği çözüm önerileri pek sadra şifa olacak cinsten değildir. En düşük emekli aylığından vazgeçilmesini önermezken intibak yasası önerisi ise çok gerçekçi görünmüyor. Zira ortaya çıkacak maliyetin hesabı yok. İntibak yasasını en fazla Çalışma ve Sosyal Güvenlik eski Bakanı Ömer Dinçer gündeme getirmiş ancak ortaya çıkan maliyet nedeniyle kısmi bir düzeltme yapılabilmişti.
Aylık bağlama ve güncelleme kat sayısında sistemde kalmayı teşvik edecek düzenlemelere yer olduğu ve mevcut haliyle sorun oluşturduğu bilinen bir gerçektir. Konu uzmanları bunu yıllardan beridir gündeme getirmektedir. Yine de yıllarca bakanlık yapması ve bu konuya kafa yorması son derece değerlidir.